TRAKYA’DA DA YAŞAYAN ‘KUMANLAR’ SON GÜNLERİN MERAK KONUSU OLDU

tarafından
44
TRAKYA’DA DA YAŞAYAN ‘KUMANLAR’ SON GÜNLERİN MERAK KONUSU OLDU

Kuruluş Osman dizisinde geçen Kuman Türkleri, merak konusu oldu. Kumanlar ve 11. yüzyıldan 14. yüzyıla kadar Doğu Avrupa’da yaşadılar. Tarihsel olarak Kıpçaklar ile aynı ittifak içindeydiler, bu nedenle zamanla Kıpçaklarla birlikte anıldılar.

TRT belgeselinde Sovyetlerin orada yaşayan Kumanların Türk kimliğini açıklamak istemediklerini ancak kültürlerinin Macarlarınkinden tamamen farklı olduğunu ve dilde benzerlikler bulunduğu ifade edilmektedir:
Mesela Macaristan’da ‘cebimde çok küçük elma var’ deseniz sizi herkes anlayabilir. Macarcası da şöyle: ‘Jembemben Çok Kiçi Alma Van’. Bir Macar’a gecekondu nasıl söylenir diye sordum, ‘kiç kapu’ dedi. Yani ‘küçük kapı’” şu zamanlarda Macaristan bünyesinde bine kadar Türkçe sözlük bulunmaktadır. Bunun en büyük nedeniyse bir zamanlar orada yaşam süren Kuman Türkleridir.

Türkiye’de Kumanlar

Kumanlar, Doğu Avrupa’da konuşulan Türk lehçelerinin dallarından birini konuşmuştur. Bilimsel yayınlarda Kuman, Kuman Kıpçak, Kuman Türkçesi olarak geçmektedir.

1237 yılında Batu Han liderliğindeki Moğol-Tatar ordusu Yayık Nehri’ne yaklaşırken birçok Kuman topluluğu istila etti. Moğol yönetimine girmek istemeyen Kuman toplumunun bir kısmı Bulgaristan’ın İtil ülkesine sığındı, bir kısmı da İtil’in batısına gitti.

1237 yılında Bulgar ülkesini yok eden ve 1238 yılında Rusya’nın kuzeyini tamamen fetheden Batu Han, 1239 yılında Kumanların yoğunlaştığı Don-Doneç bölgesine doğru ilerledi. Moğol hakimiyetine karşı koyamayan birçok Kuman savaşlarda ölürken, geri kalanı Moğol hakimiyetini benimsemiş, çoğu batıya Macaristan ve Balkanlar’a yönelmiş, Balkanlar’a gelen Kuman toplulukları Latinler tarafından hizmet vermeye başlamıştır. Latin İmparatorluğunca hizmete alınmasının yanı sıra İznik İmparatorluğu’nda askeri yeteneklerini kullandılar.

1239-1240 yıllarında Moğollardan kaçan kalabalık Kuman topluluğu, samanla doldurdukları derileri sal olarak kullanarak Tuna’yı kadınları ve çocuklarıyla geçti. Yaklaşık 10.000 kişilik bu grup, yerleşmek için uygun bir yer arayışıyla Trakya’yı uzun süre gezdi. Bölgeyi dolaşan ve Kumanların çevre şehirleri yağmalamasını engellemek isteyen İmparator III. Loannes, Bizans topraklarını yok edip askeri yeteneklerini kullanmalarını istemedi. Loannes, bu Kumanların bir kısmını Trakya ve Makedonya’daki Bizans hizmetine, bir kısmını Anadolu’daki Mendenderes havzasına (Menderes Nehri ve civarı), bir kısmını da Frigya bölgesine (bugün Ankara, Afyon, Eskişehir) yerleştirdi. Bugün bu illerdeki Kuman kökenli köyler o gün Anadolu’ya girdi.

Günümüzde Artvin, Yusufeli, Ardanuç, Murgul Şavşat, Posof, Tortum, Narman, Uzundere ve Oltu Türkiye’de Kıpçak halk kültürünü koruyan bölgelerdendir.

Kumanların Dini Nedir?

Kumanlar önce Tengricilik, ardından Katolik Hıristiyanlığı seçtiler. 1227’de Roma Katolik Kilisesi üyeleri, Macar Kralı II. András ile müttefik olan Bortz Khan’ı ziyaret eder ve kısa süre sonra Kumanlar Hristiyan olur. Öyle ki, Papa IX. Gregor bu kitlesel Hıristiyanlaşmayı duyduğunda, 1 Temmuz 1227’de Estergon Başpiskoposu Róbert’i Moldavya bölgesine gönderdi ve Kumanlar topluca vaftiz edilir. Türkiye yazılı tarihi ve Hıristiyan Türk tarihi açısından çok önemli olan Codex Cumanicus (Kuman Kodeksi) ‘de Latin harfleriyle yazılmış ve o gün konuşulan Türk Kuman ve Kıpçak duaları bulunmaktadır.

13. yüzyılda göçebe Kıpçak aşiretleri arasında İslam’ın yayılması nedeniyle Macaristan’a yerleşen Kumanlar Müslüman olamayarak Katolik mezhebini, ardından Protestanlığın birçok nedenle orada kalmasını kabul ederek Moğollardan kaçtı.